Những điều thú vị từ kiến trúc nhà ở của người h'mông

Nét độc đáo trong văn hóa của người Việt được tạo thành bởi những nét văn hóa truyền thống của 54 dân tộc trên cả nước. Dân tộc H’mông sinh sống ở Việt Nam có khoảng 80 vạn người, lịch sử ban đầu ghi nhận là việc họ đặt chân đến Mèo Vạc trên cao nguyên Đồng Văn ( Hà Giang), nơi địa đầu của tổ quốc. Chính vì thế, người H’ Mông đều coi đây là quê hương của mình. Dân tộc Hmông phân bố khắp trên các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Bắc Cạn, Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, ... 

Tuy cư trú ở độ cao từ 700m đến 1.500m, rải rác khắp nơi trên miền núi phía Bắc Việt Nam và trên Tây Nguyên, nhưng tộc người Hmông vẫn duy trì được bản sắc văn hoá độc đáo của mình trong cộng đồng quốc gia dân tộc Việt Nam. Không chỉ có một đời sống tinh thần đa dạng và phong phú về phong tục tập quán, tôn giáo tín ngưỡng và  chữ viết, tiếng nói, văn  hoá  nghệ thuật mà nhà ở được xem là một trong những nét độc đáo, làm nên nét hấp dẫn, lôi cuốn trong kiến trúc nhà của người H’ Mông.

Người Người H’mông sống quần tụ trong từng bản có vài chục nóc nhà, họ thường thích sống khép kín, nhiều nơi đồng bào xây tường đá ngang đầu quanh nhà ở.

Phong thủy kiến trúc nhà ở của người H’Mông

Nếu người miền xuôi thường dựa vào các thuyết phong thủy nhà ở, xem tuổi xem hướng để chọn đất làm nhà thì người H'Mông cũng có cách riêng của họ. Người Mông sẽ lấy 3 hạt thóc hoặc ngô rắc xuống khu đất đã chọn rồi đặt bát hoặc chậu gỗ lên trên. Sau khi đã thắp 3 nén hương khấn thần đất, đốt 3 tờ giấy bản xin thổ công thổ địa cho gia chủ làm nhà thì chủ nhà sẽ quay lại vào sáng hôm sau hoặc sau 3 tháng, nếu số hạt thóc, ngô vẫn còn nguyên thì nghĩa là đất ở nơi đó tốt, làm nhà được, còn nếu như số thóc, ngô bị sâu, kiến ăn hết nghĩa là đất ở đó xấu, phải tìm địa điểm khác để làm nhà.

Kiến trúc nhà ở của người h'mông

Hình ảnh: Kiến trúc nhà ở đẹp của người H' Mông

Đặc trưng kiến trúc nhà ở của người H’ Mông

Nét độc đáo trong kiến trúc ngôi nhà của người Mông tương đối thống nhất theo một khuôn mẫu, dù to hay nhỏ đều phải có ba gian hai cửa (bao gồm một cửa chính, một cửa phụ và tối thiểu phải có hai cửa sổ). Ngôi nhà có thể có một hoặc hai chái nhà, nhưng đều không liên quan trực tiếp đến ba gian nhà chính. Ba gian nhà chính của người Mông được sắp xếp như sau:

Gian bên trái dùng để đặt bếp nấu nướng và buồng ngủ của vợ chồng gia chủ; gian bên phải dùng để đặt bếp sưởi và giường khách; gian giữa thường rộng hơn hai gian bên và là gian để bàn thờ tổ tiên, đồng thời cũng là nơi tiếp khách, ăn uống của gia đình. Điểm độc đáo trong kiến trúc nhà ở của người dân tộc H’Mông so với người Kinh có lẽ là việc đặt bếp nấu nướng ngay trong ngôi nhà. Và đặc biệt, bếp của người Mông thường ít khi tắt lửa, lúc nào cũng ấm lửa để mang lại sự ấm áp cho toàn bộ ngôi nhà.

Ngoài ra, sàn gác còn có thể làm nơi ngủ mỗi khi nhà có đông khách. Điều đặc biệt là đàn bà, con gái không được phép ngủ trên gác. Bởi thế kể cả khi cha mẹ chồng, con trai trong nhà đi vắng thì con dâu cũng không được lên gác; nếu muốn lấy vật gì trên gác cũng không được trèo thẳng lên mà chỉ được phép dứng ở bậc thang rồi lấy que khều.

Trong văn hóa truyền thống của dân tộc Mông, các ngôi nhà không được dính sát vào nhau, kể cả anh em ruột thịt. Người Mông quan niệm khi làm ma tươi cho người chết, người ta có tục lệ thổi khèn, kèn, tù và, vác nỏ đi vòng quanh nhà ba lần đi, năm lượt về (đối với nam giới), năm lượt đi và bảy lượt về (đối với nữ giới) để xua đuổi các loại ma đói, ma yểu khỏi về quấy rầy người chết. Chính vì vậy, người Mông cho rằng nếu làm nhà dính vào nhau, khi nhà có tang ma sẽ không tiến hành được nghi lễ trên thì coi như đám ma ấy không làm đúng luật lệ tổ tiên đã quy định, không đảm bảo cho người chết được yên ổn trong cõi vĩnh hằng. Đây cũng chính là nét văn hóa rất độc đáo của người Mông, áp dụng vào trong thiết kế và kiến trúc nhà ở. Đây cũng là minh chứng cao nhất cho việc thể hiện mối quan hệ giữa kiến trúc và văn hóa của con người. Nét văn hóa như thế nào sẽ được phản ánh trong nhà ở- kiến trúc nhà ở như thế!

Kiến trúc nhà ở của người h'mông

Hình ảnh: Kiến trúc nhà ở đẹp của người H' mông

Kiến trúc nhà tường trình- nét văn hóa độc đáo trong kiến trúc nhà ở của người H’ mông.

Nhà tường trình là một trong những nét kiến trúc văn hóa truyền thống độc đáo trong văn hóa của người H’Mông. Nhà tường trình có rất nhiều những đặc trưng dễ nhận ra.

Đồng bào dân tộc Mông rất chú trọng việc chọn đất làm nhà. Sau khi chọn được đất tốt, đất lành, người ta tiến hành san nền, kê móng, trình tường nhà. Công việc trình tường nhà được bà con dân tộc Mông tiến hành khá công phu với một số quy định như người lạ không được vào khu vực nhà đang trình tường, nhất là phụ nữ.

Để trình tường nhà, người Mông phải làm những chiếc khuôn gỗ có chiều dài 1,5m, rộng 0,45-0,5m. Khi trình tường, người ta đổ đất đầy khuôn gỗ, dùng những chiếc vồ nền chặt đất. Đất dùng để trình tường phải được loại bỏ sạch rễ cây, đá to, cỏ rác. Khi tiến hành trình tường, người ta huy động vài chục thanh niên trai tráng trong làng đến giúp; cứ như vậy khuôn nọ nối tiếp khuôn kia cho đến khi hoàn thành. Sau khi trình tường xong, gia chủ sẽ tiến hành chọn ngày tốt, hợp với tuổi chủ nhà mới được vào rừng chặt hạ cây cột cái, cây đòn nóc.

Trước khi chặt cây phải thắp ba nén hương; tiếp đó, cắm ba tờ giấy bản vào gốc cây khấn thần rừng, thần cây cho xin cây gỗ về làm nhà. Họ quan niệm rằng làm như thế thần cây, thần rừng không quở mắng và nhà cửa mới yên vui, mọi người khỏe mạnh, ăn nên làm ra, gia đình hạnh phúc. Chọn được ngày chặt cây, cây cột cái được gia chủ chặt xong đem thẳng từ rừng về, không được đặt xuống đất mà phải đưa lên nóc ngay.

Đối với hai cây cột cái ở gian giữa và cây cái nóc (hay còn gọi là đòn nóc), người Mông coi hai cây cột cái là cột chủ đạo trong nhà thể hiện sự ngay thẳng, cứng cáp, vững vàng của chủ nhà, nên cây cột phải là một cây rừng không bị sâu, thối, cụt ngọn. Hai cây cột này còn có một vị trí rất quan trọng trong đời sống tâm linh của người Mông.

Cửa chính ra vào nhà của người Mông cũng phải chọn gỗ tốt để làm. Cửa bao giờ cũng được mở vào phía trong. Cửa không cài bằng then sắt mà phải cài bằng then gỗ. Người Mông quan niệm không sử dụng bản lề, then cửa bằng sắt là vì cửa mở ra đóng vào được xem là lòng bụng con người, nếu dùng các vật dụng bằng sắt thì sẽ lạnh, nên tất cả các ngôi nhà của người Mông luôn sử dụng sự mềm mại của cây rừng.

Một nét độc đáo nữa trong cấu trúc nhà truyền thống của người Mông là tất cả các ngôi nhà thường được xếp đá xung quanh vô cùng chắc chắn. Để có được hàng rào đá hoàn chỉnh bao quanh ngôi nhà và mảnh đất rộng chừng 200-300m2, gia chủ cùng với người thân phải mất hàng tháng trời nhặt những mảnh đá vỡ quanh nhà về xếp thành hàng rào đá.

Những viên đá có kích cỡ khác nhau với nhiều góc cạnh được xếp lèn vào nhau, tạo nên bức tường bao kiên cố, phẳng mà không cần sử dụng chất kết dính nào. Chiếc cổng gỗ có mái và dán giấy đỏ xen giữa bờ rào đá trước nhà, được người Mông trang điểm tạo nên vẻ ấm cúng giữa cái lạnh mùa đông ở Cao nguyên đá.

Kiến trúc nhà ở của người h'mông

Hình ảnh: Kiến trúc nhà ở của người H' Mông

Vị trí làm nhà của người H’ Mông

Nhà của người Mông thường dựa lung vào sườn núi, mỗi bản thường có từ vài ba nóc nhà trở lên, có bản chỉ có một dòng họ hoặc nhiều dòng họ chung sống quây quần bên nhau trên một sườn núi. Đặc biệt, đối với người Mông, hầu như nhà nào cũng trồng một vài cây đào, cây mận, cây lê. Hình ảnh mùa xuân với hoa đào nở đỏ, hoa lê trắng bên những bức rào đá tựa như một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ. Bên trong hàng rào đá là một đời sống sinh hoạt hết sức ấm cúng của các gia đình người Mông.

Trải qua hàng thế kỷ, người Mông trên vẫn không ngừng sáng tạo để cải tiến ngôi nhà truyền thống của mình cho phù hợp với điều kiện tự nhiên, cũng như trong sinh hoạt, lao động sản xuất mà vẫn không quên gìn giữ những nét đặc trưng truyền thống của dân tộc.

Xem thêm: Các loại cửa trong xây dựng

  • 24 mẫu phòng ngủ dành riêng cho bé trai mang thế giới thần kỳ cho trẻ
  • 24 mẫu phòng ngủ dành riêng cho bé trai mang thế giới thần kỳ cho trẻ

    24 mẫu phòng ngủ dành riêng cho bé trai là món quà vô cùng ý nghĩa và thiết thực. Thay vì thiết kế phòng ngủ thông thường, một sự thay đổi nhỏ, một chút phá cách sẽ đem đến cho con cái một sự bất ngờ lớn, cũng như giúp cho con cái phát triển tư duy trí tuệ một cách hiệu quả hơn.
  • 10 ý tưởng tận dụng gầm cầu thang vô cùng bất ngờ
  • 10 ý tưởng tận dụng gầm cầu thang vô cùng bất ngờ

    Gầm cầu thang là không gian nhỏ chật chội, chính vì thế nhiều ngôi nhà thường bỏ qua không gian này! Thế nhưng, bạn có thể tham khảo thêm những ý tưởng tận dụng gầm cầu thang dưới đây để áp dụng thực hiện cho ngôi nhà của mình!
  • Vẻ đẹp từ sự kỳ lạ
  • Vẻ đẹp từ sự kỳ lạ

    Bộ sưu tập những công trình kiến trúc kì lạ nhất trên thế giới vô cùng đặc biệt và bí ẩn.
  • Tư vấn thiết kế: Có nên đặt bàn thờ ở tầng một không?
  • Tư vấn thiết kế: Có nên đặt bàn thờ ở tầng một không?

    Có nên đặt bàn thờ ở tầng một hay không? Có nên thiết kế bàn thờ ở tầng 1 không?... là chủ đề được rất nhiều khách hàng quan tâm. Kiến trúc sư sẽ tư vấn thiết kế vấn đề này để bạn hiểu rõ hơn về cách bố trí công năng sử dụng cũng như vị trí phòng thờ sao cho hợp lý nhất trong ngôi nhà đẹp.